Ocalić od Zapomnienia

Pomniki, obeliski, tablice pamiątkowe - funkcjonująca od wieków forma zapisu ludzi i ich dzieł, łatwo dostępna, a zarazem na tyle trwała, że potrafi nieść swoje przesłanie nawet po latach, przemawiając z kamieni do kolejnych pokoleń. Towarzystwo nie mogło pominąć tej formy zapisu, która pozwala także tu, nad Przemszą, ocalić od zapomnienia…

… postać i dzieło Jana Dormana, wielkiego twórcy teatru dla dzieci

dormanowi

25 marca 1992 roku naszym staraniem, w foyer Teatru Dzieci Zagłębia, w obecności     Prezydenta Miasta Mariana Raczyńskiego, Przewodniczącego Rady Miejskiej Zdzisława Woźniaka oraz dyrektora teatru Michała Rosińskiego, odsłonięta została tablica poświęcona pamięci Jana Dormana, sławnego reżysera, animatora i menadżera teatru, założyciela i pierwszego dyrektora Teatru Dzieci Zagłębia noszącego dziś Jego imię. Jak wspomina Pani Iwona Dowsilas, córka Jana Dormana i prezes Fundacji Jego imienia, inicjatywa Towarzystwa była pierwszym takim gestem wobec zmarłego artysty. Na tablicy widnieje napis: „Janowi Dormanowi przyjacielowi dzieci”.

…zamordowanych Żydów i Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata

synagoga_odsloniecie

8 września 1993 roku, w 54. rocznicę spalenia będzińskiej synagogi, odsłonięto ufundowany wspólnie ze Światowym Związkiem Żydów Zagłębia, Gminą Żydowską w Katowicach i władzami samorządowymi, obelisk Pamięci Żydów – obywateli miasta zamordowanych w okresie II wojny światowej. W odsłonięciu postumentu udział wzięli wojewoda katowicki Wojciech Czech, Arieh Ben-Tov, wieloletni prezes Światowego Związku Żydów Zagłębia, Ich Ekscelencje Kardynał Arcybiskup Paryża Jean Marie Lustigier i ks. Biskup dr Adam Śmigielski, Ordynariusz Diecezji Sosnowieckiej – późniejsi Honorowi Obywatele naszego miasta. Pomnik ustawiono u podnóża zamku, w miejscu, gdzie niegdyś stała główna będzińska bożnica.

Widnieje na nim napis: Pomnik jest symbolem pamięci o tragicznych latach bezprawia, okrucieństwa i przemocy. Niech stanie się symbolem odrodzenia i pojednania narodów wolnych żyjących w pokoju i braterstwie”. Do dziś jest on obowiązkowym punktem na szlaku wycieczek śladami żydowskiej historii miasta. W tym samym dniu, na ścianie kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy, została odsłonięta pamiątkowa tablica poświęcona ks. Mieczysławowi Zawadzkiemu – proboszczowi parafii Świętej Trójcy, Sprawiedliwemu Wśród Narodów Świata, wybawcy tych Żydów, którym udało się wydostać z płonącej synagogi.

… obywateli Będzina poległych za Ojczyznę

poległym_odsloniecie

Budowa obelisku na Placu 3-go Maja należy do największych przedsięwzięć Towarzystwa. Komitet Organizacyjny powstał już w 1990 roku z inicjatywy Władysława Skarżyńskiego, w jego skład weszli m.in.: Wojciech Hoeftmann i inżynier architekt Romuald Malina. Towarzystwo pozyskiwało przez kilka lat środki na jego budowę przy efektywnej współpracy środowisk kombatanckich i władz samorządowych. 11 listopada 1994 roku w miejscu, gdzie niegdyś stał obelisk będzińskiej Nike, poświęcony żołnierzom 11-go Pułku Piechoty, zostaje wmurowany akt erekcyjny pod pomnik „Poległym za Wolną Polskę”. Rok później - 11 listopada 1995 roku oficjalnie dokonano odsłonięcia pomnika.

Jego poświęcenia dokonał śp. ks. Biskup dr Adam Śmigielski, w asyście przedstawicieli władz samorządowych, z Prezydentem Marianem Raczyńskim i Przewodniczącym Rady Miejskiej Zdzisławem Woźniakiem. W uroczystości uczestniczyły tłumy mieszkańców Będzina, w tym młodzież i liczne poczty sztandarowe. Odtąd każdego roku społeczność miasta zbiera się na Placu 3-go Maja w dniu świąt państwowych – 3 maja i 11 listopada, by złożyć u stóp pomnika okolicznościowe wiązanki kwiatów.

… postać i dzieło Jean Marie Lustigera

 

tablica_lustigera26 października 1997 roku, na wniosek Towarzystwa Przyjaciół Będzina, Rada Miejska po raz pierwszy w historii nadała tytuł Honorowego Obywatela. Tytuł ten otrzymał Kardynał Jean Marie Lustiger, Arcybiskup Paryża, potomek żydowskiej rodziny z Będzina, najwyższy dostojnik Kościoła Rzymskokatolickiego w historii Zagłębia Dąbrowskiego.

 

W tym samym dniu Kardynał przyjął tytuł Członka Honorowego Towarzystwa oraz odsłonił ufundowaną przez nas tablicę pamiątkową na fasadzie kamienicy przy ul. Kołłątaja 34, w której mieszkał Jego dziadek Aron wraz z rodziną. 28 stycznia 2008 roku, na wniosek Towarzystwa Przyjaciół Będzina, Rada Miejska nadała placowi przed siedzibą starostwa powiatowego imię Kardynała J. M. Lustigera. Z wnioskiem w imieniu TPB wystąpił podczas sesji pomysłodawca Władysław Śliwoń. Uchwała dała początek zmianom jakie to miejsce przeszło w kolejnych latach.

koszary_odsloniecie… żołnierzy stacjonujących w Będzinie

15 sierpnia 2002 roku Będzin wzbogacił się o kolejne miejsce pamięci, tym razem poświęcone żołnierzom 11 Pułku Piechoty, sformowanego w Będzinie 1919 roku i 23 Pułku Artylerii Lekkiej, stacjonującego w Będzinie w latach 1922 - 1939 w koszarach im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W tym dniu odsłonięto i poświęcono obelisk „W hołdzie krwi przelanej za Ojczyznę”.

Uroczystość przeprowadzono z pełnym ceremoniałem wojskowym, w asyście Kompanii Honorowej Wojska Polskiego, z udziałem pocztów sztandarowych, przedstawicieli władz samorządowych z prezydentem Antonim Marcinkiewiczem na czele, organizacji kombatanckich oraz weteranów II wojny światowej. Pomnik poświęcił ks. dziekan Mieczysław Miarka. Nie doszłoby jego powstania, gdyby nie osobiste zaangażowanie Henryka Smogóra – członka Towarzystwa i Prezesa Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych oraz Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w Będzinie. Miejsce stało się punktem corocznych spotkań w Dniu Święta Wojska Polskiego - 15 sierpnia oraz w Dniu Weterana - 1 września.

…przemarsz przez Będzin króla Polski Jana III Sobieskiego

kolumna sobieskiego

11 listopada 2004 roku z inicjatywy Władysława Skarżyńskiego Kolumna Jana III Sobieskiego powróciła niemal w to samo miejsce, z którego przez lata, w majestacie insygniów królewskiej władzy przyglądała się losom Będzina i jego mieszkańców. Kolumna Sobieskiego, zwana też Figurą Bożej Męki ufundowana została w 1863 roku, w 200 lat po Odsieczy Wiedeńskiej, przez będzińskich mieszczan jako wyraz dumy i wdzięczności. Restauracja kolumny i przywrócenie jej pamięci społecznej, dokonane zostało ogromnym nakładem pracy inicjatora, który samodzielnie pokonał skomplikowane procedury urzędowe, uzyskał wymagane zezwolenia konserwatorskie, prowadził prace projektowe i nadzorował wykonawstwo, a w końcowej fazie pozyskał skutecznie wsparcie władz samorządowych miasta. Kolumna stoi na zboczu Góry Zamkowej, od strony Alei Kołłątaja, w sąsiedztwie historycznych dębów – Kazimierza Wielkiego i Hinko Ethiopusa, żywych pomników przyrody, które Towarzystwo zasadziło z inicjatywy Jerzego Sendera dla uczczenia 650-lecia nadania praw miejskich Będzinowi 19 kwietnia 2008 roku. Ojcami chrzestnymi obu królewskich dębów zostali Poseł na Sejm RP Grzegorz Dolniak, Starosta Adam Lazar, Prezydent Radosław Baran oraz Prezes Towarzystwa i Przewodniczący Rady Miejskiej - Waldemar Szydło.

…postać i dzieło Eugeniusza Gawora, wieloletniego Dyrektora Biblioteki

tablica_gawora

27 października 2006 roku odbyły się uroczystości 60-lecia istnienia Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Będzinie. Z tej okazji dokonano odsłonięcia pamiątkowej tablicy poświęconej wieloletniemu dyrektorowi biblioteki Eugeniuszowi Gaworowi. Widnieją na niej Jego słowa: „Zawsze wyobrażałem sobie raj pod postacią biblioteki”. Fundatorem tablicy, wykonanej przez będzińskiego artystę Romualda Korusa, jest Towarzystwo, które uhonorowało w ten sposób zasługi współzałożyciela i wieloletniego wiceprezesa Towarzystwa. Eugeniusz Gawor nieprzerwanie pełnił funkcje dyrektora biblioteki przez 41 lat, od 1972 roku. To dzięki jego staraniom biblioteka otrzymała w połowie lat 70-tych nowy budynek, który po dziś dzień służy mieszkańcom miasta i powiatu. Uroczystego odsłonięcia tablicy dokonał Wiceprezydent Krzysztof Kempara, prezes Towarzystwa Waldemar Szydło oraz gość honorowy - Helena Gawor.

… ofiary katastrofy lotniczej i postać tragicznie zmarłego będzińskiego posła

buki pamieci

24 kwietnia 2010 roku, z inicjatywy Marcina Lazara, Towarzystwo wraz ze stowarzyszeniami Moje Miasto i Nasz Będzin, zasadziło dwa szlachetne buki: - złoty - poświęcony 96. ofiarom lotniczej katastrofy z 10 kwietnia i purpurowy - dla uczczenia pamięci Posła na Sejm RP, członka Towarzystwa, śp. Grzegorza Dolniaka. Ojcami chrzestnymi obu szlachetnych drzew zostali: Waldemar Szydło i ks. dziekan Mieczysław Miarka oraz najbliżsi przyjaciele tragicznie zmarłego posła Dolniaka – Adam Lazar i Radosław Baran, w asyście prezesów stowarzyszeń, fundatorów żywych pomników – Waldemara Szydło, Janusza Piątka i Tomasza Wacławczyka.